Τρίτη 13 Νοεμβρίου 2018

Ο Δημήτρης Βογιατζής γεννήθηκε στη Νάουσα το 1870. Έμεινε στην τοπική ιστορία ως ο μόνος Ναουσαίος που έπαιζε ζουρνά για τις Μπούλες προπολεμικά. Οι Ναουσαίοι τον ήξεραν κυρίως με το παρατσούκλι Μήτρος Χαϊβάνος. Το κύριο επάγγελμά του ήταν θερμαστής στο εργοστάσιο του Λαναρά. Ζουρνά άρχισε να παίζει νέος σε ηλικία περίπου 20 χρονών. Το ζουρνά τον πήρε από κάποιον Τούρκο από τον οποίο μάλλον έμαθε και να παίζει. Από τα αδέρφια του Μήτρου κανείς δεν ασχολήθηκε με τη μουσική. Ο Δημήτρης Μπογιατζής απόκτησε 5 παιδιά που κατά σειρά ηλικίας ήταν : ο Χρήστος, ο Θανάσης, ο Γιάννης η Ευδοξία και ο Νίκος. Από τα παιδιά του κανένα δεν ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη μουσική. Ο μεγάλος του γιος προσπάθησε να μάθει ζουρνά αλλά δεν τα κατάφερε πολύ καλά και τα παράτησε, συνόδευε όμως κάποιες φορές τον πατέρα του με το νταούλι.Ο Μήτρος λίγο πριν ανοίξει το τριόδι, κατασκεύαζε τις πίσκες για το ζουρνά του. Ετοίμαζε πολλές. Για κάθε χορό είχε και άλλη πίσκα. Άλλη πίσκα είχε για τις πατινάδες, άλλη για τους κλέφτικους χορούς και άλλη για τα πιο μελωδικά κομμάτια.
            Όταν άνοιγε το τριόδι, τον έπαιρναν για γλέντι οι πλούσιοι όπως ο Λαναράς, καθώς και διάφορα σωματεία της πόλης, όπως των κρεοπωλών, για τα γλέντια που έκαναν. Για αμοιβή έπαιρνε ότι του δώριζαν αυτοί που γλεντούσαν. Ο γιος του Νίκος μας λέει : Παρέες ο πατέρας μου διασκέδαζε, από όταν άρχιζε το τριόδι μέχρι την πρώτη Κυριακή που έβγαζε τις Μπούλες. Την πρώτη Κυριακή της Απόκρεω και τη Δευτέρα έβγαζε τις Μπούλες, μεσοβδόμαδα δεν έπαιζε καθόλου ζουρνά, ξαναέπαιζε τη δεύτερη Κυριακή της Τυρινής πάλι με τις Μπούλες και μετά την Καθαρή Δευτέρα.
Τη Δευτέρα το βράδυ όταν γύριζε στο σπίτι είχε ένα μπαουλάκι από λαμαρίνα, όπου έβαζε το ζουρνά και τις πίσκες. Έκλεινε μέσα το ζουρνά και τον ξανάβγαζε τον άλλο χρόνο, όταν άνοιγε το τριόδι.
            Νταούλι μαζί με τον Μήτρο έπαιζαν ο Κώστας Ήλιος που έμενε κοντά στο τζαμί πηγαίνοντας για το φούρνο του Μαλάκη και μερικές φορές ο Στεφανής Νάνου (πατέρας του Γιάννη Νάνου, του λαχειοπώλη). Ο Μήτρος Χαϊβάνος δε συνεργάζονταν με άλλους ζουρνατζήδες, έπαιζε πάντα μόνος του και απ’ όσο μας είναι γνωστό δεν έπαιζε ποτέ σε γάμους. Ο Στεφανής Νάνου (1865-1937) που έπαιζε νταούλι με το Μήτρο Χαϊβάνο, είχε καταγωγή από τη Μελίκη Βέροιας. Ο αδερφός του Δημήτρης Νάνου έπαιζε γκάιντα στο Γιδά. Ο Στεφανής μερικές φορές έπαιζε και ζουρνά.
            Ο Δημήτρης Βογιατζής έφυγε μετανάστης για την Αμερική γύρω στα 1911-1912 και έμεινε εκεί δέκα χρόνια. Όταν γύρισε στη Νάουσα γύρω στο 1922, συνέχισε πάλι να παίζει ζουρνά για τη μεγάλη του αγάπη, τις Μπούλες.
Το 1940 ο Μήτρος έπαθε εγκεφαλικό. Από το εγκεφαλικό δε μπορούσε να μιλήσει καθαρά και είχε πρόβλημα στην κίνηση, μπορούσε όμως ακόμη να φυσήξει στο ζουρνά. Τη χρονιά εκείνη για να βγουν τις αποκριές, τον έβαλαν πάνω σε ένα γαϊδούρι και έβγαλε τις Μπούλες παίζοντας πάνω στο γαϊδούρι. Η φλογερή ψυχή αυτού του ανθρώπου ήταν τόσο δεμένη με το έθιμο που παρά το σοβαρό πρόβλημα με την υγεία του ενώ δε μπορούσε καν να μιλήσει βγήκε να παίξει το ζουρνά. Οι παλιοί Ναουσαίοι ακόμα τον θυμούνται να παίζει καβάλα στο γαϊδουράκι όχι με το στόμα και τα χέρια αλλά με την ψυχή του! Δύο χρόνια μετά ο Δημήτρης Βογιατζής ή Μήτρος Χαϊβάνος, ο αγαπημένος μουσικός των Ναουσαίων πέθανε σε ηλικία 72 χρονών.

Ο Κωσταντούλης Σούγγαρης ο λαϊκός ποιητής της Νάουσας στη στήλη που διατηρούσε στην εφημερίδα «ΝΑΟΥΣΑ», δημοσίευσε στις 4-3-1928 το παρακάτω ποίημα στο οποίο αναφέρεται ο Μήτρος Χαϊβάνος.

Οι Απόκρεαις επέρασαν με κρέας και με ψάρια
μας έρχεται άγιος Θόδωρος μ’ ελιές και με χαβιάρια.
Της Τυρινής εγίνηκαν ωραία καρναβάλια
κι ελάλησαν εις τον λαόν της Νάουσας τα χάλια.
Με ταις ταπέλαις όπισθεν, στους δρόμους περπατούσαν
σωματεία τα επτά ποιήματα λαλούσαν.
Έκφρασαν την λύπη τους και τα παράπονά τους
προεδρεία άκουσαν τα χάλια τα δικά τους.
Τους στοίχους τους ελάλησαν σταις συνοικίαις όλαις
στα ίχνη τους διάβαινεν και ο Μολύβας Τόλης.
Με τα στοιχοποιήματα ευφράνθηκε η χώρα
και έχουν το δικαίωμα να λάβουν και τα δώρα.
Εφάνηκαν ανώτεροι στο ένα και στο άλλο
και έχουν το δικαίωμα να λάβουν το ριγάλο.
Και ο Μήτρος εις τις μπούλαις ελαλούσε με αρμονίαν
και απόρησε ο κόσμος στην μεγάλην μελωδίαν.

Στο ποίημα διατηρείται η γλώσσα της πρώτης δημοσίευσης.



Χρήστος Ζάλιος
Καθηγ. Φυσικής Αγωγής

Δευτέρα 30 Ιουλίου 2018

Έξι αρχαία ελληνικά αγάλματα




Μελίκη Ημαθίας:

Βιβλία του συγγραφέα 'Γιάννη Δ. Μοσχόπουλου

Εθνογραφικό Μουσείο Γιώργη Μελίκη

https://www.facebook.com/GeorgeMelikisMuseum/

Το γλωσσικό ιδίωμα της ορεινής Πιερίας

Πέμπτη 26 Ιουλίου 2018


Μελίκη

Η Ελ.Γκαρα θεωρει τεκμηριωμένη την ύπαρξη του χωριού το 1519 ως βακουφι της Μιχριμαχ σουλτάνας.Το χωριό μας άνηκε στην επισκοπή Κίτρους


Τότε ο Επίσκοπος Κίτρους, που έδρευε στον Κολινδρό, Νικόλαος Λούσης, προετοίμαζε την επανάσταση ως εξής: "Στη Μελίκη βρήκα έτοιμο και προκατηχημένο τον φιλόπατρη γέροντα Ιωάννη Καραγκιώζη. Ο σεβάσμιος αυτός γέροντας ήταν πλούσιος, ο πλέον έγκριτος και ο περισσότερο ισχυρός στη Μελίκη. Μόλις δε του έκανα κάποια νύξη για την υπόθεση, μου απέδειξε ότι είχε ήδη συνεννόηση με τους Θεσσαλονικείς και μου υποσχέθηκε ότι, όσον αφορά τη Μελίκη να είμαι ήσυχος και να μη προβώ σε μύηση άλλου και αυτός θα έχει όλους τους συγχωριανούς του, όταν δοθεί το σύνθημα. Στη Βούλτιστα βρήκα προθυμότατους τους δύο μοναχούς Γρηγοριάτες, Συμεών Ζακύνθιο και Βαρθολομαίο Τήνιο. Η Βούλτιστα είναι τσιφλίκι της στο Αγιόνυμο Όρος Μονής του Οσίου Γρηγορίου. Οι δε παραπάνω μοναχοί ήταν επιστάτες σ’ αυτό. Μου υποσχέθηκαν δε ότι θα έχουν έτοιμους τους τσιφλικιώτες τους όταν λάβουν οριστική είδηση από μένα για την ημέρα της ενάρξεως της επαναστάσεως. Στη Λιμπάνοβα μυήθηκε με ενθουσιασμό ο Γιάννος Παπά Αργυρίου και ο Μουχτάρης. Στη Μονή της Σφήνιτσας χρησιμοποίησα την ίδια πολιτική και βρήκα ενθουσιώδη μόνο τον ιερομόναχο Κύριλλο. Από την ίδια Μονή μύησα τον μοναχό Διονύσιο Σαρακατζάνο, που ήταν φύλακας της Μονής, γενναίος άνδρας και οπλοφορών. Επίσης στο Νεόκαστρο, στο Μυλοβό, … στον Πρόδρομο, αφού βρήκα προθυμότατους σε κάθε χωριό ανά δύο ή τρείς από τους πιο έγκριτους, τους μύησα και έλαβα υπόσχεση ότι θα έχουν έτοιμα τα χωριά τους σε πρώτη πρόσκλησή μου."

140 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΚΟΧΩΡΙΩΝ & ΤΟΥ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ (Φεβρ. 1878) MEΡOΣ ΣΤ.ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ


Οι εθελοντές […] του σώματος του επαναστάτη επισκόπου Νικολάου Λούση προέρχονταν από διάφορα μέρη της επαρχίας Κίτρους, του καζά Βεροίας και άλλες γύρω περιοχές της Μακεδονίας: από τον Κολινδρό 33, τη Νάουσα 6, τα Παλατίτσια 8, τη Μελίκη 12, τον Πρόδρομο 4, τη Γκριτζάλη 5, το Καταφύγι 3, τη Σπουρλίτα 11, τη Βέροια 25, την Κατερίνη 6, τη Δράνιστα 18, την Ριάντιανη 3, το Νεοχώρι 1,, και την Κορυτσά της Β. Ηπείρου 27 (πιθανώς υλοτόμοι). Από τους πίνακες ονομάτων αγωνιστών – προσφύγων [που δημοσίευσε ο Ευ. Κωφός] αντλούμε πολύτιμα στοιχεία για 34 Ρουμλουκιώτες αντάρτες οπλίτες [και ακόλουθους] που συμμετείχαν στο σώμα Νικολάου.
10. Νικόλαος Γεωργίου , Πλατύ / 16. Κωνστ. Αθανασίου, Παλατίτσια / 37. Αθαν. Στεφανόπουλος, Παλατίτσια / 52. Δημ. Στεφανόπουλος, Παλατίτσια / 54. Στέργιος Δημητρίου, Παλατίτσια / 55. μανώλης Νικολάου, Παλατίτσια / 56. Ντόνα Τριαντάφυλλος, Παλατίτσια / 57. Κώστας Ιωάννου, Παλατίτσια / 71. Σταμάτη Μπαρούτι, Γιδά / 86. Κώστα Δημήτρη, Λιμπάνοβα / 87. Μιχ. Αναστάση, Λιμπάνοβα / 104. Αθαν. Γεράκης, Γεράκι / 107. Κωνσταν. Στανόπουλος, Μπά[ρ]μπεσι / 112. Ιωάν. Καραγκιώζης, ετών 60, Μελίκη / 116. Κωνσταντ. Καραγκιώζης, Μελίκη / 117. Αθαν. Αποστόλης, Πρόδρομος / 118. Πρόδρομος Καραγκιώζης, Μελίκη / 120. Ευθ. Γεωργιάδης, Κορυφή / 121. Αποστόλης Μελτζανόπουλος, Μελίκη / 124. Γρηγόρ. Δημητρίου, Μελίκη / 130. Αθαν. Μιχάλης, Μελίκη / 131. Γεώργιος Γραμμένος, Μελίκη / 132. Ιωάν. Αθανασίου, Μελίκη / 133. Διονύσιος Νικολάου, Λιμπάνοβα / 139. Βασιλ. Παναγιώτου, Σφήνιτσα / 140. Δημ. Αθανασίου, Κριτζάλη / 141. Θεοχ. Δημητρίου, Κριτζάλη / 142. Νικόλαος Θεοδωράκη, Κριτζάλη / 143. Παναγ. Ντόνα, Κριτζάλη / 147. Μαργαρίτης Αθανασίου, Πρόδρομος / 148. Γιώργιος Πολύζου, Κριτζάλη / 149. Παναγιώτης Γιωργίου, Πρόδρομος / 150. Ιωάννης Πέτρου, Πρόδρομος / 168. Γεώργιος, Νεοχώρι.
Στην έγχρωμη εικόνα το πυργόσπιτο του Γιάννου Καραγκιόζη στη Μελίκη (πίνακας συλλογής Εθνογραφικού Κέντρου Γ. Μελίκη) και στην φωτογραφία το κονάκι του Αθ. Παπαγεωργίου στα Παλατίτσια (αρχείο Σωτήρη Τσιρογιάννη


Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας 1886 – 1927 διοικητικά όρια καζά 1911 Δημήτρη Λιθοξόου

70. Melik ή Menlik (Μελίκη[Симовски].

Maliki (Melnik) [Αυστριακός Χάρτης].
Μελίκι, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].
Μελίκι, 63 χριστιανικές οικογένειες [Σχινάς].
Milik (Menlik), 400 χριστιανοί Έλληνες [Кънчов].
Melik (Menlik), 395 χριστιανοί Έλληνες [Brancoff].
Μελίκη 425 πατριαρχικοί [Χαλκιόπουλος].
Μελίκηγλώσσα κατοίκων ελληνική [Λουκάτος].
--> Σύνθεση οικισμού 1912: γλώσσα ελληνική θρησκεία χριστιανική.
Απαρίθμηση 1913Μελίκιον, 491 άρρενες και 494 θήλεις.
Μελίκη Βερροίαςεγκατάσταση 156 χριστιανών προσφύγων / 43 οικογενειών [ΕΑΠ].
--> Σύνθεση 1927: μικτός οικισμόςγηγενών Ελλήνων και προσφύγων.




https://www.facebook.com/krasopoules/?modal=admin_todo_tour

https://www.facebook.com/krasopoules/?modal=admin_todo_tour